Hội chứng kháng insulin tự miễn (IAS)

Hội chứng kháng insulin tự miễn (Insulin Autoimmune Syndrome - IAS) là một tình trạng hiếm gặp, đặc trưng bởi các đợt hạ đường huyết tái diễn nhiều lần do nồng độ insulin trong máu tăng cao và sự hiện diện các tự kháng thể kháng insulin. Khác với các tình trạng hạ đường huyết khác, IAS xảy ra khi bệnh nhân không sử dụng insulin ngoại sinh trước đó. 

Các yếu tố khởi phát tình trạng IAS bao gồm: thuốc, vi rút (ví dụ: sở, quai bị, rubella, thuỷ đậu) và các bệnh lý huyết học (ví dụ: đa u tuỷ xương).

Cơ chế bệnh sinh

Trong điều kiện sinh lý bình thường, tuyến tụy sẽ tiết insulin để đáp ứng với tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Insulin thúc đẩy tế bào hấp thu glucose, giúp đường huyết trở về mức bình thường.

Ở bệnh nhân IAS, các tự kháng thể kháng insulin xuất hiện và phá vỡ chu trình này bằng cách gắn kết với insulin tạo phức hợp miễn dịch. Do khả năng gắn kết cao, mỗi tự kháng thể có thể liên kết đồng thời với nhiều phân tử insulin để tạo thành các phức hợp đại phân tử, khiến insulin bị bất hoạt và mất khả năng hạ đường huyết. 

Tuy nhiên ái lực giữa các tự kháng thể đối với insulin thấp, do đó, các phức hợp được tạo ra không bền vững. Điều này có nghĩa insulin không bị gắn chặt với kháng thể và có thể đột ngột phân ly khỏi phức hợp với kháng thể. Hậu quả làm tăng nồng độ insulin tự do trong tuần hoàn, dẫn đến các đợt hạ đường huyết tái phát. 

Yếu tố di truyền

Về mặt di truyền, các biến thể trong hệ thống gen kháng nguyên bạch cầu người (HLA), đặc biệt là alen DRB1*0406, có liên quan mật thiết đến sự biểu hiện hội chứng IAS. Tần suất kiểu gen DRB1*0406 biểu hiện cao trong khu vực Đông Á, lý giải vì sao tỷ lệ mắc IAS ở nhóm này nhiều hơn so với người da trắng.

Các thuốc liên quan đến IAS

Thuốc là một yếu tố khởi phát phổ biến của IAS, với khoảng một nửa số ca mắc ISA được cho là do thuốc gây ra. Các thuốc và dẫn chất chuyển hóa còn hoạt tính có chứa nhóm sulfhydryl (-SH) hoặc nhóm thiol (R-SH) đã được ghi nhận có liên quan đến IAS, ví dụ: carbimazol, clopidogrel, captopril

Các thuốc này gắn kết và cắt đứt cầu nối disulfid (-S-S-) giữa các chuỗi insulin, làm tăng tính sinh miễn dịch của insulin nội sinh và kích thích cơ thể sản sinh tự kháng thể kháng insulin. Ngoài ra, một số thuốc khác cũng được ghi nhận có liên quan đến IAS, nhưng cơ chế chưa rõ ràng.

Điều trị và tiên lượng

Mặc dù biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng, nhưng IAS có khả năng tự hồi phục, do các tự kháng thể kháng insulin thường biến mất trong vòng vài tháng. Do đó, xử trí thường bao gồm:

- Ngừng thuốc nghi ngờ là tác nhân khởi phát bệnh.

- Điều chỉnh chế độ ăn uống như chia nhiều bữa nhỏ với hàm lượng carbohydrat thấp để giảm nguy cơ hạ đường huyết.