ESMID 2026: Hướng dẫn về đánh giá và quản lý bệnh nhân dị ứng kháng sinh nhé.

Kháng sinh nhóm beta-lactam, đặc biệt là các penicillin, là một nhóm kháng sinh được kê đơn phổ biến nhất do những ưu điểm về hiệu quả, độ an toàn và phổ tác dụng. Tuy nhiên, các beta-lactam cũng là nguyên nhân gây di ứng được báo cáo nhiểu nhất. Đáng chú ý là, dữ liệu từ một số nghiên cứu tổng quan và phân tích gộp hiện nay chỉ ra tỷ lệ dị ứng kháng sinh beta-lactam thực tế thấp hơn đáng kể so với những gì được ghi nhận từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân. Cụ thể, chỉ khoảng 1–2 trong mỗi 20 cảnh báo “dị ứng” là chính xác.

 

Việc ghi nhận tiền sử dị ứng không chính xác dẫn đến việc bác sĩ tránh kê đơn các kháng sinh đầu tay mặc dù việc này là không cần thiết, từ đó, gây ra hậu quả như lựa chọn phác đồ thay thế kém tối ưu, thời gian nằm viện kéo dài, chi phí y tế cao hơn, gia tăng việc sử dụng các kháng sinh phổ rộng. Những yếu tố này đều góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trên toàn cầu. Thực tế này nhấn mạnh tính cần thiết của việc đánh giá lại tiền sử dị ứng kháng sinh đã được báo cáo, từ đó thúc việc quản lý và sử dụng kháng sinh hợp lý. Trước tình hình đó, Hội Vi sinh lâm sàng và các bệnh Truyền nhiễm châu Âu (ESCMID) đã ban hành Hướng dẫn đánh giá lại và quản lý dị ứng kháng sinh nhằm hỗ trợ tiếp cận các ca dị ứng kháng sinh một cách thống nhất và hiệu quả hơn tại Châu Âu. 


Sơ đồ tóm tắt các khuyến cáo chính trong hướng dẫn của ESMID 2026 về đánh giá và quản lý bệnh nhân dị ứng kháng sinh được trình bày cụ thể trong các hình dưới đây.
 
1. Đối với nhóm dị ứng kháng sinh beta-lactam
Hình 1: Đánh giá và quản lý bệnh nhân dị ứng kháng sinh beta-lactam
 
Quy trình thực hiện Thử dị ứng có kiểm soát (Controlled Drug Challenge Test - CDCT):
1. Thông báo cho bệnh nhân, đồng thời đánh giá xem bệnh nhân có phù hợp để làm thực hiện CDCT hay không.
 
2. CDCT cần được thực hiện tại các đơn vị có khả năng theo dõi và xử trí các phản ứng dị ứng có thể xảy ra và trên các đối tượng bệnh nhân phù hợp.
 
3. Có thể sử dụng phương pháp CDCT liều đơn hoặc CDCT liều tăng dần
 
- CDCT liều đơn: 
+ Cho 100% liều đầy đủ của kháng sinh nghi ngờ.
+ Tốt nhất dùng đường uống, hoặc đường dùng khác (nếu cần).
+ Nếu nghi ngờ dị ứng với penicillin, thường sử dụng amoxicillin 500 mg ở người lớn.
 
- CDCT liều tăng dần:
+ Cho 10% liều kháng sinh nghi ngờ (ví dụ 50 mg amoxicillin ở người lớn) và theo dõi 30 phút
+ Tiếp tục cho 50% liều (ví dụ 250 mg amoxicillin) và theo dõi 30 phút
+ Đưa phần liều còn lại để đủ 100% liều đầy đủ (ví dụ 200 mg amoxicillin) và theo dõi 60 phút
 
4. Nếu triệu chứng nghi phản vệ xuất hiện trong quá trình test, cần xử trí bệnh nhân theo hướng dẫn quốc gia về xử trí phản vệ.
 
5. Bệnh nhân phải được theo dõi ít nhất 1 giờ sau khi dùng liều cuối cùng.

6. Cung cấp hướng dẫn rõ ràng cho bệnh nhân để theo dõi các triệu chứng xuất hiện sau khi xuất bệnh viện.
 
7. Tư vấn bệnh nhân về kết quả test và ý nghĩa của kết quả test.
 
2. Đối với nhóm dị ứng các kháng sinh KHÔNG thuộc nhóm beta-lactam

Hình 2: Đánh giá và quản lý bệnh nhân dị ứng kháng sinh không thuộc nhóm beta-lactam

2. Nguy cơ dị ứng chéo giữa các kháng sinh nhóm beta-lactam

Hình 3: Nguy cơ dị ứng chéo giữa các beta-lactam


Nguồn: https://www.clinicalmicrobiologyandinfection.org/article/S1198-743X(26)00069-8/fulltext

Điểm tin: DS. Bùi Thị Phương Thảo

Hiệu đính: ThS. Cao Thị Thu Huyền