Chứng vú to ở nam giới
Chứng vú to ở nam giới (gynaecomastia) xảy ra do mất cân bằng các hormon sinh dục ở nam giới, dẫn đến tăng sinh lành tính của mô tuyến vú, thường kèm theo lắng đọng mỡ khu trú tại vùng vú. Các biểu hiện lâm sàng bao gồm mô dưới quầng vú chắc hoặc đàn hồi, kèm theo tăng kích thước vú hoặc đau vùng vú.
Tình trạng rối loạn nội tiết tố liên quan sự gia tăng tỷ lệ estrogen so với androgen. Các yếu tố nguy cơ liên quan tình trạng này bao gồm:
- Do thay đổi sinh lý như dậy thì hoặc lão hóa
- Các bệnh lý tiềm ẩn: suy giảm chức năng sinh dục nam, bệnh gan mạn tính, bệnh thận mạn tính, cường giáp và rối loạn chức năng tinh hoàn hoặc tuyến thượng thận.
- Yếu tố liên quan chuyển hóa: béo phì
- Lạm dụng chất gây nghiện: cần sa, rượu, steroid đồng hóaSử dụng một số loại thuốc
Chứng vú to ở nam giới gây ra do thuốc
Thuốc là nguyên nhân của xấp xỉ 10-25% các trường hợp xuất hiện chứng vú to ở nam giới. Thời gian khởi phát các triệu chứng thường muộn có thể nhiều năm kể từ khi bắt đầu điều trị.
Các thuốc, nhóm thuốc có thể gây rối loạn nội tiết tố dẫn đến chứng vú to ở nam giới thông qua nhiều cơ chế khác nhau như:
- Giảm tác dụng của hormon androgen tại mô vú, thông qua đối kháng thụ thể androgen hoặc ức chế tổng hợp androgen
- Giảm sản xuất testosteron, dẫn đến tăng hormon estrogen
- Tăng nồng độ prolactin, thúc đẩy tăng sinh mô tuyến vú
- Tăng cường quá trình chuyển hóa androgen thành estrogen ở ngoại vi, đặc biệt tại mô mỡ
- Gây tác dụng tương tự estrogen hoặc thay đổi chuyển hóa estrogen, làm tăng phơi nhiễm estrogen tại mô vú.
Bảng 1: Phân loại các thuốc liên quan đến chứng vú to hoặc các rối loạn tuyến vú ở nam giới
Cân nhắc khi kê đơn
Khi bệnh nhân nam xuất hiện chứng vú to cần cân nhắc đến nguyên nhân liên quan đến các thuốc bệnh nhân đã và đang sử dụng. Các triệu chứng có thể cải thiện nhanh chóng khi giảm liều hoặc ngừng sử dụng thuốc nghi ngờ, đặc biệt khi chứng vú to ở nam giới được phát hiện sớm. Khi tình trạng này kéo dài hơn 12 tháng, khả năng tự hồi phục mà không có can thiệp y tế sẽ thấp hơn.
Báo cáo ca ở New Zealand
Từ 1/1/2016 đến 31/12/2025, có 24 trường hợp mắc chứng vú to ở nam giới được báo cáo cho Cơ sở dữ liệu Cảnh giác dược New Zealand.
- Tuổi trung vị là 62 năm (18-76) dựa trên 21 trường hợp có dữ liệu tuổi được ghi nhận.
- Các thuốc được báo cáo nhiều nhất là atorvastatin (3 báo cáo), finasterid (3), omeprazol (3), isotretinoin (2), risperidon (2) và rosuvastatin (2).
- Thời gian khởi phát triệu chứng dao động lớn từ khởi phát ngay lập tức sau khi sử dụng thuốc đến 10 năm kể từ khi bắt đầu điều trị.
Nguồn: https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/March2026/Gynaecomastia-a-medicine-induced-hormone-imbalance.html
Điểm tin: SV. Nguyễn Thị Thu Huyền
Hiệu đính: DS. Bùi Thị Phương Thảo