Mới đây, Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sinh phẩm y tế Pháp (ANSM) đã ghi nhận một trường hợp bệnh nhân xuất hiện phản ứng phản vệ sau lần đầu sử dụng cetuximab, một kháng thể đơn dòng tác động vào thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGFR) trên bề mặt tế bào ung thư. Sau đó, xét nghiệm định lượng kháng thể IgE kháng cetuximab (alpha-1-3-galactose) cho thấy nồng độ các kháng thể này tăng cao trên bệnh nhân. 

Mặc dù tất cả các loại thuốc đều nguy cơ gây phản ứng phản vệ, tuy nhiên nguy cơ phản vệ tăng đáng kể đối với cetuximab, đặc biệt ở những bệnh nhân có tiền sử dị ứng với thịt đỏ, bị ve đốt, hoặc có kết quả dương tính với kháng thể kháng alpha-1-3-4-galactose. Đặc điểm này đã được mô tả trong tờ thông tin sản phẩm của thuốc tại mục “Cảnh báo đặc biệt và thận trọng khi sử dụng thuốc”.

Theo y văn, tỷ lệ ghi nhận các phản ứng quá mẫn tức thì với cetuximab ghi nhận dao động từ 1,2% đến 22% bệnh nhân. Do đó, đây được xem là một biến cố bất lợi thường gặp, thậm chí rất thường gặp của thuốc. Các kháng thể IgE gắn vào vùng Fab (epitope tương ứng với alpha-gal) của chuỗi nặng cetuximab, từ đó khởi phát phản ứng phản vệ. Alpha-gal là một dạng đường không xuất hiện trong cơ thể con người nhưng được tìm thấy trong cơ, nội tạng và gelatin của các loài động vật có vú không thuộc nhóm linh trưởng. Ngoài ra, một số loài ve cũng có alpha-gal trong nước bọt. Vì vậy, phản ứng quá mẫn với cetuximab chủ yếu xảy ra trên những bệnh nhân có tiền sử mẫn cảm với thịt đỏ (trong trường hợp có phản ứng dị ứng) hoặc tiền sử bị ve đốt.

Việc sàng lọc định kỳ các kháng thể này hiện nay vẫn chưa được thực hiện thường xuyên. Câu hỏi đặt ra là liệu việc sàng lọc này có giá trị hay không trong khi tỷ lệ mắc các phản ứng quá mẫn tức thì rất cao. Việc sàng lọc có hệ thống sẽ là một phần của chiến lược phòng ngừa tương tự như việc sàng lọc thiếu hụt dihydropyrimidine dehydrogenase trước khi sử dụng các thuốc nhóm fluoropyrimidin như 5-fluorouracil hoặc capecitabin. Hiện nay đối với nhóm thuốc này, việc sàng lọc là bắt buộc nhằm giảm thiểu nguy cơ xảy ra các biến cố bất lợi nghiêm trọng và đã được đưa vào danh mục cập nhật các sự cố không được phép xảy ra trong quá trình chăm sóc bệnh nhân (Never Events) được cập nhật và công bố trong Bản tin Y tế chính thức ngày 31/05/2024.

Nguồn: https://www.chu-montpellier.fr/fileadmin/medias/Services/Pharmacie/crpv/BIP-2025/BIP-2025-4.pdf

Điểm tin: SV. Nguyễn Phương Chinh

Hiệu đính: DS. Hoàng Hải Linh